สิงคโปร์ ประเทศเพื่อนบ้านของเราก็กำลังเผชิญสถานการณ์ไม่ต่างจากไทย เมื่อสิงคโปร์กำลังก้าวเข้าสู่การเป็นสังคมสูงวัยระดับสุดยอด (Super-Aged Society) ภายในปี 2026 โดยคาดการณ์ว่าประชากรมากกว่า 1 ใน 5 จะมีอายุ 65 ปีขึ้นไป และสัดส่วนนี้จะเพิ่มเป็น 1 ใน 4 ภายในปี 2030 การเปลี่ยนแปลงทางประชากรศาสตร์นี้ไม่ได้นำมาซึ่งความท้าทายเพียงอย่างเดียว แต่ยังเปิดโอกาสให้แรงงานวัย 60+ ได้กลับมามีบทบาทสำคัญในเศรษฐกิจอีกครั้ง ผ่านกลไกที่เรียกว่าการยกระดับทักษะ (Upskill) และการสร้างทักษะใหม่ (Reskill)
ภาพ: CNA
เทคโนโลยีไม่ได้มีไว้ให้เรากลัว จงก้าวข้ามความกลัวด้วยการควบคุมมัน
คุณชง ชอก หลาน (Chong Chok Lan) วัย 63 ปี คือหนึ่งในภาพสะท้อนที่ชัดเจนที่สุดของสถานการณ์นี้ เดิมทีเธอทำงานในโรงงานผลิตอาหารที่ต้องอาศัยแรงงานคนเป็นหลัก แต่เมื่ออายุมากขึ้น เธอตัดสินใจเข้าร่วมโปรแกรมการฝึกอบรมจากโครงการ Career Conversion Programme เป็นระยะเวลา 3 เดือน เพื่อเรียนรู้วิธีการควบคุมเครื่องจักรอัตโนมัติ การตรวจสอบคุณภาพ และมาตรฐานความปลอดภัยทางอาหารระดับสากล จนตอนนี้เธอสามารถเปลี่ยนบทบาทของตัวเองจากงานแบบเดิมไปเป็นผู้ควบคุมเครื่องจักรในสายการผลิตได้สำเร็จ
“ตอนที่เริ่มเรียน ฉันกังวลว่าจะทำไม่ได้และคิดว่ามันคงยากมาก แต่โชคดีที่เทคโนโลยีเดี๋ยวนี้ก้าวหน้าและไม่ได้ยากเกินกว่าจะเรียน” เธอกล่าวพร้อมให้คำแนะนำแก่ผู้สูงวัยคนอื่น ๆ ว่า “จงเปิดรับความท้าทาย อย่ากลัวที่จะเรียนรู้ เพราะมันจะเป็นประโยชน์อย่างมากต่อตัวคุณเอง”
คุณชง ชอก หลาน (Chong Chok Lan) เป็นเพียง 1 ในผู้สูงอายุกว่า 3,000 คน วัย 60 ปีขึ้นไป ที่ผ่านการอบรมจากโครงการ Career Conversion Programme ของ Workforce Singapore (WSG) ระหว่างปี 2020 ถึง 2025 ซึ่งช่วยให้พวกเขาสามารถเปลี่ยนสายงานไปยังภาคส่วนใหม่ ๆ เช่น อุตสาหกรรมการบิน ธุรกิจอาหาร และการโรงแรม
ภาพ: CNA
เมื่อ ‘ประสบการณ์’ ผสานเข้ากับ ‘ทักษะยุคใหม่’
สถิติจาก Skills Future Singapore หน่วยงานรัฐบาลของประเทศสิงคโปร์ที่ขับเคลื่อนนโยบายส่งเสริมการเรียนรู้ตลอดชีวิตและการพัฒนาทักษะแรงงาน ชี้ให้เห็นข้อมูลที่น่าสนใจว่า ผู้ที่มีอายุ 60 ปีขึ้นไป ครองสัดส่วนถึง 22% ของผู้ที่เข้ารับการฝึกอบรมทั้งหมด ซึ่งสูงกว่าสัดส่วนของพวกเขาที่มีอยู่ 19% ในตลาดแรงงานเสียอีก
อย่างไรก็ตาม ท่ามกลางยุคที่เทคโนโลยีหมุนไว ดร.ซวน จาง (Xuan Zhang) ผู้ช่วยศาสตราจารย์ด้านเศรษฐศาสตร์จากมหาวิทยาลัยการจัดการสิงคโปร์ (SMU) ให้ความเห็นว่า “แม้ผู้สูงวัยจะมีประสบการณ์การทำงานที่ล้ำค่าเพียงใด แต่ถ้าพวกเขาขาดทักษะใหม่ ๆ อย่างปัญญาประดิษฐ์ (AI) หรือเทคโนโลยีล้ำสมัย โอกาสในการหางานก็จะลดลงอย่างมาก นายจ้างในปัจจุบันคาดหวังให้แรงงานสูงวัยสามารถปรับตัวเข้ากับความเปลี่ยนแปลงนี้ได้”
ในมุมมองของนายจ้าง การรับผู้สูงอายุเข้าทำงานไม่ใช่แค่การทำ CSR หรือเพียงเพราะได้รับเงินอุดหนุนจากรัฐ เช่น โครงการ Senior Employment Credit เท่านั้น คุณเคนนี โลห์ (Kenny Loh) ผู้อำนวยการบริษัท Eurasia Food Supply ระบุว่า ผู้สูงวัยมี ‘ความมั่นคงและประสบการณ์’ ซึ่งเป็นสิ่งที่หาได้ยากในกลุ่มแรงงานรุ่นใหม่ที่มักไม่อยากทำงานในโรงงานหรือทำงานที่ใช้เวลาเรียนรู้นาน
ภาพ: CNA
การพัฒนาทักษะผู้สูงอายุเป็นความจำเป็นทางเศรษฐกิจที่เชื่อมโยงกับศักดิ์ศรีของความเป็นมนุษย์
หากมองในระดับสากล ข้อมูลจากรายงานของ UNESCO และ สภาเศรษฐกิจโลก (World Economic Forum-WEF) ต่างเน้นย้ำว่า การ Upskill และ Reskill ในผู้สูงอายุ ไม่ควรถูกจำกัดกรอบอยู่แค่ ‘ความจำเป็นทางเศรษฐกิจ’
รายงานจาก UNESCO ระบุชัดเจนว่า ‘การเรียนรู้ตลอดชีวิต’ ช่วยสร้างความเชื่อมโยงทางสังคม เสริมสร้างสุขภาพกายและใจ และที่สำคัญที่สุดคือการคืนศักดิ์ศรีและความภาคภูมิใจให้กับผู้สูงวัย ให้พวกเขารู้สึกว่าตนเองยังมีคุณค่าและมีพื้นที่ในสังคม
สอดคล้องกับมุมมองของสภาเศรษฐกิจโลกที่ชี้ให้เห็นว่า ‘อายุไม่มีผลต่อความสามารถในการเรียนรู้’ ดังตัวอย่างของ คุณยายมาซาโกะ วากามิยะ (Masako Wakamiya) หญิงชาวญี่ปุ่นที่เริ่มหัดใช้คอมพิวเตอร์ตอนอายุ 58 ปี และก้าวขึ้นมาเป็นนักพัฒนาแอปพลิเคชันในวัย 81 ปี เพื่อสร้างเกมที่ตอบโจทย์คนวัยเดียวกัน กรณีนี้สะท้อนให้เห็นว่า หากเราทลายกำแพงอคติเรื่องอายุลงได้ ศักยภาพของมนุษย์ก็ไม่มีวันหมดอายุ
การจะทำให้การ Upskill และ Reskill ในผู้สูงวัยประสบความสำเร็จได้ ต้องอาศัยความร่วมมือจากทุกภาคส่วน รัฐบาลต้องมีนโยบายสนับสนุนที่จับต้องได้ เช่น รัฐบาลสิงค์โปร์มีมาตรการช่วยเหลือนายจ้าง เช่น เงินอุดหนุนค่าจ้าง (Senior Employment Credit) สำหรับการจ้างพนักงานชาวสิงคโปร์อายุ 60 ปีขึ้นไป รวมถึงภาคธุรกิจต้องเปิดใจและสร้างสภาพแวดล้อมที่เอื้อต่อการทำงานข้ามเจเนอเรชัน และที่สำคัญที่สุดคือ ตัวผู้สูงอายุเองที่ต้องเปิดใจก้าวออกจากคอมฟอร์ตโซน
ดังที่คุณชง ชอก หลาน (Chong Chok Lan) ได้พิสูจน์ให้เห็นแล้วว่า การเริ่มต้นเรียนรู้สิ่งใหม่ ไม่มีคำว่าสายเกินไป และ ‘ความกลัว’ ต่างหากคืออุปสรรคเดียวที่ทำให้เราหยุดเติบโต
Source
‘Don’t be afraid to learn’: More seniors upskill, rejoin workforce as Singapore ages – CNA
How can we best engage older workers in reskilling efforts? | World Economic Forum.
